پرورش خلاقیت در دانش آموزان ابتدایی

پرورش خلاقیت در دانش آموزان ابتدایی

 2/9/1396 - 12:00 AM

 امیرحسین اسدی

 343



خلاقیت مفهومی پیچیده و در برگیرنده ابعاد مختلف علمی، فرهنگی، سازمانی و فردی است. اگر بخواهند در جامعه ای این مفهوم توسعه یابد و به شکلی پایدار تحقق یابد باید در درجه اول شرایط علمی، فرهنگی، سازمانی و فردی آن را به وجود آورند...

اگر شرایط لازم و مناسب علمی فراهم نیاید هر نوع کوشش از نظر کیفیت و محتوا بی نتیجه خواهد ماند. همچنین اگر نتوانیم شرایط فرهنگی و سازمانی تحقق و توسعه خلاقیت را ایجاد کنیم هر چه بکوشیم و توان علمی خود را افزایش دهیم باز هم نمی توانیم به توسعه ای پایدار دست پیدا کنیم.

 آماده سازی شرایط گام اول پرورش خلاقیت دانش آموزان ابتدایی:

اکثر صاحب نظران بر این باورند که اولین گام در پرورش خلاقیت کودکان به وجود آوردن شرایط مناسب در محیط خانوادگی، آموزشی است. کارل راجرز می گوید: واضح است که خلاقیت را نمی توان با فشار به وجود آورد بلکه باید به آن اجازه داد تا ظهور کند. در مورد خلاقیت هم همین وضع صادق است. چگونه می توانیم شرایط خارجی را مساعد بسازیم تا شرایط داخلی تسریع شود و خلاقیت پرورش یابد؟ تجربیات من در روانشناسی مرا به این مطلب معتقد کرد که می توانیم با فراهم کردن امنیت روانی و آزادی، احتمال ظهور خلاقیت سازنده را افزایش دهیم. آموزش و پرورش برای رشد و خلاقیت و نوآوری در معلم و دانش آموز به ویژه در دوره آموزش ابتدایی به منزله زیربنای تعلیم و تربیت باید درک روشن و صریحی از شرایط موجود به دست بیاورد، در گام بعدی باید بکوشد بر مبنای فلسفه تعلیم و تربیت و اهداف اصولی و معیارهای علمی و معتبر تصویر روشنی از شرایط مطلوب پرورش خلاقیت رسم کند. با ارایه این تصویر می توان به خوبی دریافت که شرایط پرورش خلاقیت در کلاس درس، مدرسه، سازمان آموزش، خانواده یا هر محل آموزشی و پرورشی دیگر، باید به چه صورتی باشد. در نتیجه می توان با کمترین صرف وقت، انرژی، انگیزه و سرمایه در مسیر پرورش و شکوفایی خلاقیت و نواندیشی قرار گرفت. اما اگر شرایط مناسب علمی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و فردی پرورش خلاقیت را فراهم نیاوریم هر عامل مثبتی در مسیر خلاقیت نه تنها موثر نخواهد بود بلکه به صورت یک مانع عمل خواهد کرد.

 

معلم خلاق و نقش او در پرورش خلاقیت دانش آموزان:

بسیار می شنویم می خوانیم و مشاهده می کنیم که همه درباره شیوه های پرورش خلاقیت دانش آموزان بحث می کنند. در حالی که دانش آموزان در مقام فراگیرنده و شکل پذیر آموزش و پرورش به شدت تحت تاثیر رفتار معلم قرار دارد. در دوره ابتدایی که اثرپذیری، نقش پذیری و انعطاف پذیری بیشتر به چشم می خورد، ضرورت دارد که بیش از پیش از پرداختن به شیوه های پرورش خلاقیت دانش آموزان سعی کنید یک معلم نواندیش، نوآور و خلاق باشید، زیرا معلم در ابتدای امر آموزش در نظر دانش آموز الگوی قابل اعتمادی است که سبب اثبات یا نفی یادگیری می شود.

 

اگر معلم آموزش خلاقیت را به دانش آموز به صورت کلامی ارائه دهد، ولی خودش الگوی عملی خلاقیت نباشد برای او تناقض و تضاد شناختی به وجود می آورد. اگر در گفتار خود شیوه آموزش و نحوه پرسیدن سوال شیوه برقراری ارتباط عاطفی و نحوه ارزشیابی خلاقی را بروز ندهیم و احساس و عاطفه خود را به شکل خلاقانه ای ابراز نکنیم هر چه تلاش کنیم نمی توانیم به خوبی آموزش عملی باعث پرورش خلاقیت آن ها بشویم. در حقیقت معلم باید با رفتار عملی خود به شکل خلاقانه ای اندیشه ها و افکارش را نمایش دهد و با ابراز احساس عاطفه و شکل های گوناگون کلامی و غیرکلامی خلاقیت، فرصت نمونه برداری ادراکی را برای دانش آموز فراهم کند تا او بتواند به خلاقیت و نوآوری دست یابد. ضروری ترین گام معلم برای پرورش خلاقیت دانش آموزان تلاش و کوشش او در پرورش خلاقیت خود اوست. ولی این حرکت نباید سبب شود که معلم از یاد دانش آموزان غافل شود. در اصل این حرکت دو سویه است و از معلم به شاگرد و از شاگرد به معلم باز می گردد. «بی آرتورا - کارین و رابرت بی ساند» درباره نقش خلاقیت معلم در زمینه توسعه خلاقیت در کلاس می نویسد:

معلمانی که از خود رفتار خلاق نشان می دهند، محیط های کلاس درسی به وجود می آورند که خلاقیت را ارتقا می دهند. این معلمان از موانع حسی و فرهنگی در کلاس خود پرهیز می کنند:

 

آثار مطابقت

 ایمان بیش از حد به منطق

 ترس از اشتباه یا ناکامی

 رضایت درونی و شخصی خود

 نداشتن استقلال

 اتکا به قدرت

 کمال گرایی.

 

اگر این چند نشانه را در مورد معلم خلا ق و آفرینشگر در نظر بگیریم می توانیم از همین امروز در جهت پویایی و خلاقیت بیشتر خود حرکت کنیم

 

خلاقیت در کلاس:

معلم دوره ابتدایی می باید ذهنی فعال، پویا و اطلاعاتی علمی و به روز و کاربردی داشته باشد. معلم دوره ابتدایی باید یک سلسله اصول و مبانی را در جهت پرورش خلاقیت دانش آموزان در کلاس درس در نظر بگیرد تا بتواند در این زمینه موفق شود. برخی از این اصول به شرح زیر است:

  1. پرورش خلاقیت در آموزش ابتدایی نیازمند نوگرایی، انعطاف پذیری و تنوع در رفتار، گفتار و تدریس است.
  2. اگر معلم ابتدایی پرتکاپو، با انرژی و فعال و بانشاط باشد سبب رشد خلاقیت در دانش آموز خواهد بود.
  3. اعتماد به نفس معلم در رشد اعتماد به نفس در دانش آموزان ابتدایی خلاقیت است.
  4. خطر پذیری، بارش فکری، یورش اندیشه برای دانش آموز زمینه فن پرورش خلاقیت است.
  5. میل به تجربه های آموزشی ناشناخته، ترجیح دادن سادگی به پیچیدگی، طرح سوال، تحریک کنجکاوی، آموزش کشف محیط، جهت دهی ذهنی دانش آموز، برای رشد خلاقیت در دوره ابتدایی ضروری است.
  6. فشار نیاوردن، تحمیل نکردن دانسته های خود و تقویت مثبت دانش آموز ابتدایی در پرورش خلاقیت تاثیر بسیار دارد.
  7. بازی و فعالیت های آزاد و انعطاف پذیر کلاس سبب رشد افکار و احساسات خلاقانه می شود.
  8. معلم شوخ طبع، خوش رو و دارای علا یق هنری باعث تحریک در رشد خلاقیت می شود.
  9. پرهیز از دانش جدید، روش های تازه، فکر نو، برنامه های جدید و ابراز وجود مانع رشد خلاقیت است.
  10. گرایش به روش های تکراری، آموزش از روی عادت، پرسش و پاسخ کلیشه ای، روح خلاقیت را در دانش آموز ابتدایی می کشد.
  11. نداشتن تمرکز ذهنی، تحمل نکردن، ابهام و تضاد وابستگی و انجام فکری نشانه نبود خلاقیت است.
  12. رشد علمی، تجربه کلاسی، ارزشیابی مستمر از خود از عوامل رشد خلاقیت است.

 

پرورش خلاقیت در خانواده:

  1. به اندیشه ها، ایده ها و نظرهای فرزندانتان بی اعتنا نباشید و آن ها را بی اهمیت و ناچیز نشمارید.
  2. فرزندانتان را با داستان، اسطوره و افسانه ها آشنا کنید تا پشتوانه فرهنگی قوی و محکمی در این زمینه داشته باشید.
  3. در صورت امکان به فرزندانتان حق انتخاب و آزادی عمل بدهید.
  4. با فرزندانتان از رویاها و امیدهای آینده صحبت کنید.
  5. طوری رفتار نکنید که گویی فقط آن چه بزرگ ترها انجام می دهند اهمیت دارد.
  6. به فرزندتان یاد بدهید چگونه برای کاری که می خواهد انجام دهد پیشاپیش برنامه ریزی کند و آینده نگر باشد.
  7. اگر فرزندتان گوشه گیر و خجالتی است در حضور دیگران از او تعریف کنید و برایش احترام قائل شوید و در خلوت در آغوشش بگیرید.
  8.  ترس و تشویش خود را نسبت به دستگاه های صاحب اقتدار به فرزندتان منتقل نکنید.

 

 

پرورش خلاقیت در دانش آموزان ابتدایی
  حجم فایل: MB   حجم فایل: MB
  دانلود فایل ضمیمه